आदिकाल के प्रमुख कवि और उनकी रचनाएँ- AADIKAL poet and Their compositions

Explore our comprehensive collection of subjects

आदिकाल के प्रमुख कवि और उनकी रचनाएँ

(AADIKAL poet and Their compositions)

अब्दुर्रहमान : संदेश रासकनरपति नाल्ह : बीसलदेव रासो (अपभ्रंश हिंदी)चंदबरदायी : पृथ्वीराज रासो (डिंगल-पिंगल हिंदी)दलपति विजय : खुमान रासो (राजस्थानी हिंदी)जगनिक : परमाल रासो

शार्गंधर : हम्मीर रासो नल्ह सिंह : विजयपाल रासो जल्ह कवि : बुद्धि रासो माधवदास चारण : राम रासो देल्हण : गद्य सुकुमाल रासो ✍श्रीधर : रणमल छंद , पीरीछत रायसा ✍जिनधर्मसूरि : स्थूलिभद्र रास ✍गुलाब कवि : करहिया कौ रायसो ✍शालिभद्रसूरि : भरतेश्वर बाहुबलि रास ✍जोइन्दु : परमात्म प्रकाश ✍केदार : जयचंद प्रकाश ✍मधुकर कवि : जसमयंक चंद्रिका ✍स्वयंभू : पउमचरिउ योगसार सानयधम्म दोहा ✍हरप्रसाद शास्त्री : बौद्धगान और दोहा ✍धनपाल : भवियत्तकहा ✍लक्ष्मीधर : प्राकृत पैंगलम ✍अमीर खुसरो : किस्सा चाहा दरवेश, खालिक बारी ✍विद्यापति : कीर्तिलता, कीर्तिपताका, विद्यापति पदावली (मैथिली)

 हिंदी के खण्ड काव्य *आदिकाल में रचित खण्ड-काव्य : * ✍अब्दुर्रहमान कृत संदेशरासक ✍नरपतिनाल्ह कृत बीसलदेव रासो ✍जिनधर्मसुरि कृत थूलिभद्दफाग *भक्तिकाल में रचित खण्ड काव्य : * ✍नरोत्तमदास कृत सुदामाचरित ✍नंददास कृत भंवरगीत, रुक्मिणी मंगल ✍तुलसीदास कृत पार्वती मंगल, जानकी मंगल *रीतिकाल में रचित खण्ड-काव्य :* ✍पद्माकर विरचित हिम्मत बहादुर बिरदावली

*आधुनिक काल के खण्ड काव्य :*  *भारतेंदु युग में रचित खण्ड-काव्य : * ✍श्रीधर पाठक का एकांतवासी योगी ✍जगन्नाथ दास रत्नाकर का हरिश्चंद्र *द्विवेदी युग में रचित खण्ड-काव्य :* ✍मैथिलीशरण गुप्त : रंग में भंग, जयद्रथ वध, नलदमयंती, शकुंतला, किसान, अनाथ ✍सियारामशरण गुप्त : मौर्य विजय ✍रामनरेश त्रिपाठी : मिलन, पथिक ✍द्वारिका प्रसाद गुप्त : आत्मार्पण

*छायावाद युग में रचित खण्ड-काव्य : * ✍सुमित्रानंदन पंत : ग्रंथि ✍रामनरेश त्रिपाठी : स्वप्न ✍मैथिलीशरण गुप्त :पंचवटी, अनध,वनवैभव, वक-संहार ✍अनूप शर्मा : सुनाल ✍सियारामशरण गुप्त : आत्मोत्सर्ग ✍सूर्यकांत त्रिपाठी निराला : तुलसीदास ✍शिवदास गुप्त : कीचक वधश्याम लाल पाठक : कंसवध ✍रामचंद्रशुक्ल "सरस " : अभिमन्यु वध ✍गोकुल चंद्र शर्मा : प्रणवीर प्रताप ✍नाथूराम शंकर शर्मा : गर्भरण्डा रहस्य, वायस विजय

*छायावादोत्तर युग में विरचित खण्ड-काव्य :* ✍मैथिलीशरण गुप्त : नहुष, कर्बला, नकुल, हिडिम्बा ✍बालकृष्ण शर्मा "नवीन" : प्राणार्पण ✍सोहनलाल द्विवेदी : कुणाल ✍रामधारी सिंह दिनकर : कुरुक्षेत्र ✍श्याम नारायण पांडे : जय हनुमान ✍उदयशंकर भट्ट : कौन्तेय-कथा ✍आनंद मिश्र : चंदेरी का जौहर ✍गिरिजादत्त शुक्ल "गिरीश" : प्रयाण ✍गोपालप्रसाद ब्यास : कदम-कदम बढ़ाए जा ✍डॉ रुसाल : भोजराज ✍नरेश मेहत्ता : संशय की एक रात

​माँ को केंद्र में रख कर हिंदी में लिखी गई कुछ कहानियाँ... जाहिर है कि और भी होंगी।  1. माँ, माता का हृदय - प्रेमचंद 2. उसकी माँ - उग्र 3. माँ - भैरव प्रसाद गुप्त 4. माँ - उपेंद्रनाथ अश्क 5. चीफ की दावत, माता-विमाता - भीष्म साहनी 6. आर्द्रा - मोहन राकेश 7. देवा की माँ - कमलेश्वर 8. माई - मार्कंडेय 9. ऐ लड़की - कृष्णा सोबती 10. रानी माँ का चबूतरा - मन्नू भंडारी 11. ममता - नागार्जुन 12. त्रास - रवींद्र कालिया 13. माँ - ममता कालिया 14. रमेश की माँ - पहाड़ी 15. बगूगोशे - स्वदेश दीपक 16. शेरनी - सत्येन कुमार 17. माँ - संजीव 18. नेलकटर - उदय प्रकाश 19. मार्च माँ और साकुरा - गीतांजलि श्री 20. बूढ़े का उत्सव - प्रियंवद 21. माँ पढ़ती है - एस आर हरनोट 22. माँ रसोई में रहती है - कुमार अंबुज 23. जबह - मनोज रूपड़ा 24. माँ - दूर्वा सहाय 25. चश्मे की वैतरिणी - हरिचरण प्रकाश 26. मातृगाथा - सुमति अय्यर 27. एक माँ धरती सी - कुसुम खेमानी 28. माँ - ए. असफल 29. रहगुजर की पोटली - अल्पना मिश्र 30. माँ - प्रियदर्शन 31. नकार - चंदन पांडेय 32. सफर - विमल चंद्र पांडेय

रस निष्पत्ति व रस-सूत्र व्याख्याता ~ 1. उत्पत्तिवाद (भट्ट लोल्लट) मत/दर्शन- वेदांत संयोग- उत्पाद्य-उत्पादक, गम्य-गमक, पोष्य-पोषक निष्पत्ति- उत्पत्ति।

2. अनुमितिवाद (आचार्य शंकुक) मत/दर्शन- न्याय संयोग- अनुमान निष्पत्ति- अनुमिति।

3. भुक्तिवाद (भट्टनायक) मत/दर्शन- साँख्य संयोग- भोज्य-भोजक निष्पत्ति- भुक्ति।

4. अभिव्यक्तिवाद (अभिनवगुप्त) मत/दर्शन- शैव संयोग- व्यंग्य-व्यंजक निष्पत्ति- अभिव्यक्ति।

साहित्यकार प्रसिद्ध कृति भरत मुनि --नाट्यशास्त्रम् भामह --काव्यालङ्कार दण्डी --काव्यादर्श उद्भट --काव्यालङ्कारसारसङ्ग्रह वामन --काव्यालङ्कारसूत्रवृत्ति रुद्रट-- काव्यालङ्कार आनन्दवर्धन --ध्वन्यालोक राजशेखर-- काव्यमीमांसा भट्टनायक-- हृदयदर्पण अभिनवगुप्त--- अभिनवभारती , लोचनं च धनञ्जय --दशरूपकम् भोज-- सरस्वतीकण्ठाभरणम्, शृङ् महिमभट्ट --व्यक्तिविवेक क्षेमेन्द्र-- औचित्यविचारचर्चा मम्मट-- काव्यप्रकाश रुय्यक-- अलङ्कारसर्वस्वम् हेमचन्द्र -काव्यानुशासनम् जयदेव-- चन्द्रालोक विद्यानाथ --एकावली विद्यानाथ-- प्रतापरुद्रीयम् विश्वनाथ-- साहित्यदर्पण केशवमिश्र-- अलङ्कारशेखर अप्पयदीक्षित-- कुवलयानन्द तथा चित्रमीमां जगन्नाथ --रसगङ्गाधर चूडामणिदीक्षित—काव्यदर्पण

Leave a Reply